tjada"In nummer 13 van ons tijdschrift BETER staat vitaliteit centraal. Het woord vitaal komt van het Latijnse woord Vitalis, dat levenskracht of levenslustig betekent. Vitaliteit heeft te maken met hoe je in je vel zit. Dat is natuurlijk erg afhankelijk van de persoon. De gemeenschappelijke factor echter is het welbevinden van mensen. Dus niet alleen de lichamelijke gezondheid, maar ook de mentale kracht om de dingen te vinden en te doen die je gelukkig maken, desnoods binnen de kaders van een beperking. Die bredere uitleg maakt vitaliteit de laatste tijd een populaire term binnen zorg en welzijn. In dit blad hebben we een overzicht gemaakt van initiatieven die zich richten op vitaliteit. Een breed scala aan zorg- en welzijnprojecten waar veel mensen hun voordeel mee kunnen doen." 

Veel leesplezier!

Tjada Buikema, huisarts bij huisartsenpraktijk Prelude





Tjada Buikema, huisarts
Wanneer is een mens vitaal?

“Vitaliteit heeft te maken met hoe je in je vel zit. Dat is natuurlijk erg afhankelijk van de persoon. Het  gaat het er om hoe je je lichamelijk en mentaal voelt, of je de energie hebt om de dingen te doen die je wilt. ”Tjada2

Hoe kom je erachter of mensen zich vitaal voelen?
“Je ziet soms direct aan mensen of ze zich vitaal voelen, maar lang niet altijd. Ik ben er wel op bedacht en vraag er mensen naar. Mensen die zich hun hele leven goed hebben gevoeld en op hun 80ste een lichamelijke beperking krijgen of ziek worden, kunnen daar enorm veel moeite mee hebben.  Ze denken: ‘wat overkomt me nu?’ en gaan bij de pakken neerzitten. Die mensen stuur ik naar een POHggz of soms zelfs naar een psycholoog, met goede begeleiding zijn ze vaak geholpen. Daarentegen heb je ook mensen die al jaren in de lappenmand zitten en ondanks hun beperkingen zeer vitaal zijn en allerlei dingen oppakken. Een ander voorbeeld is een patiënt met een ernstige ziekte die nog volop plannen maakt en deze realiseert, dat is zeker ook vitaliteit. Het is wel duidelijk dat je lichamelijke conditie een sterke rol speelt, maar niet bepalend is. Vitaliteit gaat over kwaliteit van leven.”

Zou je vitaliteit kunnen meten?
Het zou kunnen dat je patiënten vragen stelt op basis van het model van positieve gezondheid, met de zes pijlers van dit model kun je het welbehagen van mensen goed in kaart brengen. Als je dan na een bepaalde periode dezelfde vragen stelt, zie je of iemand hierin voor- of achteruit is gegaan. Eerlijk gezegd, ondanks dat ik het een prima instrument vind, gebruik ik het niet. Ik heb er gewoon geen ruimte voor, het kost mij als huisarts te veel tijd. 

Ik denk dat het toepassen van het model goed thuishoort bij een POHggz, TOM in de Buurt of bijvoorbeeld een psychosomatisch therapeut. Als huisarts moet je weten hoe het werkt, maar het is bij hen beter op z’n plaats dan bij de huisarts als om het verbeteren van vitaliteit gaat.”


In de apotheek komen veel minder vitale mensen

Jacobine van Doremalen, Apotheek Allart

JacobineWanneer is iemand vitaal?
“Dat is afhankelijk van wat iemand zelf vindt. Sommige mensen voelen zich vitaal op het moment dat ze in huis nog hun eigen dingetjes kunnen doen. Andere mensen die dat ook kunnen voelen zich toch niet vitaal omdat ze niet meer volop kunnen sporten. Vitaliteit is een beleving en verschilt dus per persoon. Ik denk dat hier in de apotheek, meer mensen zich niet zo vitaal voelen. Mensen die bepaalde medicijnen gebruiken bijvoorbeeld en zich daardoor beperkt voelen. Veel mensen die wij hier zien, vinden dat er nog ruimte is voor verbetering.

Het is belangrijk dat iemand nog zijn dagelijkse dingen kan doen, de boodschappen bijvoorbeeld. Een belangrijk punt is ook of iemand nog naar buiten komt. Maar vitaliteit is niet alleen lichamelijk, het is ook psychisch, heeft iemand nog wel zin om dingen te doen. Ik zie ook mensen die zeggen van mij hoeft het niet meer, die hun focus hebben op wat ze niet kunnen. De motivatie om actie, hoe klein ook, te blijven ondernemen is een belangrijk aspect van vitaliteit.”

Hoe dragen jullie bij aan de vitaliteit van jullie cliënten?
“Dat vind ik een moeilijke vraag. Ik denk dat onze medicatiebeoordeling daarin een rol kan spelen. Mensen kunnen worden beperkt door de medicijnen die ze gebruiken. Wij kunnen daar soms iets aan doen door dat gebruik te optimaliseren. Wij kijken natuurlijk of medicatie echt nog nodig is, maar ook of het misschien wat minder kan. Vooral bij mensen die last hebben van bijwerkingen kan dat succesvol zijn. Bijvoorbeeld iemand met bloeddrukmedicijnen die zich voortdurend duizelig voelt. Als de patiënt aangeeft daar veel last van te hebben, kunnen wij in overleg met de huisarts de dosis misschien iets verlagen waardoor de duizeligheid verdwijnt. Dan krijgen we wel terug van patiënten dat ze zich beter voelen, dat ze gewoon uit hun stoel kunnen opstaan en niet meteen weer moeten gaan zitten. Dat lijkt mij een bijdrage aan de vitaliteit.”


‘Zin hebben in het leven, actief zijn en goed slapen’
Diëtiste Marja Haak

MarjaHaak“Ik zie zeker meer mensen die wel vitaal zijn. Kijk, bij de diëtist gaat het niet alleen om het eetpatroon, het gaat om de hele leefstijl. Sport, beweging, hobby's, interesses en activiteiten zijn hier een onderdeel van. Als op het intakeformulier staat dat iemand niets aan beweging doet, niet sport, geen trek heeft in eten en slecht slaapt gaat bij mij een belletje rinkelen. Vitaliteit heeft ook te maken met hoe je omgaat met tegenslagen. Er zijn behoorlijk zieke mensen die ik toch vitaal zou noemen. Die altijd plannen blijven maken voor als het straks beter gaat.” 

Draag jij bij aan de vitaliteit van je cliënten?
“Goede voeding is de basis. Zonder dat, kan de motor gaan haperen, met alle gevolgen van dien. Wat ik kan doen is mensen informatie geven over wat voor hen gezonde voeding of een passend dieet is. De keuzes die daaraan vastzitten mogen ze zelf maken. Ik kan ze geen levensstijl opleggen. Niet veranderen is ook een keuze. Als ze heel veel op hun bordje hebben en eerst aan iets anders willen werken is dat prima. Het is mooi als het wel een keer gaat gebeuren, maar als dat niet zo is kan dat ook een keuze zijn. Als minder goed eten gewoon te lekker is, of het is je enige houvast, dan kan ik wel informatie geven maar die kennis is dan niet wat het zwaarste weegt. Dan veranderen mensen met bijvoorbeeld een hoog cholesterolgehalte hun eetpatroon niet, ze halen iets belangrijks uit hun slechte eetpatroon en kiezen ervoor om een extra pilletje te slikken. En dat mag, daar kan ik niets aan veranderen.

Verwijs je ook door?
“Het hangt er van af, als ik na een eerste of tweede gesprek echt het gevoel heb dat er iets niet goed gaat, neem ik contact op met de huisarts of POH. Ik maak na een eerste gesprek sowieso altijd een rapportage voor de verwijzer. Bij een cliënt in de ketenzorg  die door meerdere professionals vanuit onze praktijk wordt behandeld, zet ik mijn rapportage in het gedeelde computersysteem KIS, zodat, naast de huisarts, ook bijvoorbeeld de behandelende fysiotherapeut of POH het kunnen lezen. Die samenwerking met andere behandelaars vind ik belangrijk, het is voor mijn cliënten ook goed om te weten dat ze door een heel team worden gedragen.”


“Het is vooral je energiek voelen"
Sofie Zuidam, fysiotherapeut Fysio Alphen

 Zuidam“Voor mij is het is vooral je energiek voelen, je fit voelen en lekker in je vel zitten, dat is denk ik wel het belangrijkste. Daarbij denk ik dat het meer een gevoel is dat je moeilijk meetbaar kan maken. Wij meten natuurlijk in de praktijk o.a. de conditie en de spierkracht, dat zijn belangrijke voorwaarden om je fit te voelen, maar het belangrijkste is toch dat je je goed in je vel voelt zitten en dat laat zich niet gemakkelijk meten.

 Veel mensen komen bij ons via de huisarts na een ingrijpende aanleiding zoals een hersen-of hartinfarct, maar mensen zoeken ons ook zelf op als ze merken dat ze moeilijker gaan lopen of bewegen, door bijvoorbeeld pijnlijke gewrichten, verminderde kracht of door balansproblemen, of als ze voelen dat hun conditie achteruitgaat. 

We proberen ten eerste natuurlijk deze mensen goed op de been te krijgen, door ze te laten bewegen en te werken aan de algehele conditie. Zelf focus ik meer op de ouderenzorg (ik volg momenteel de masteropleiding geriatriefysiotherapie), daarbij kijk ik hoe mensen mobiel kunnen blijven en inspireer ik mensen om in conditie te blijven. Dat is essentieel omdat oudere mensen tegenwoordig langer thuis blijven wonen en hiervoor een bepaalde zelfredzaamheid nodig hebben, deze zelfstandigheid draagt bij aan een beter kwaliteit van leven. Als fysiotherapeuten kijken we hoe we mensen hiermee kunnen helpen, bijvoorbeeld met verschillende beweeggroepen en medisch fitness, waarbij mensen onder goede begeleiding kunnen sporten en bewegen." 

­